18 хүрэхээрээ хүн шууд “жинхэнэ том хүн” болчихдог уу? Эсвэл 25 насанд тархи бүрэн хөгждөг гэсэн яриа үнэн үү? Үнэндээ нас бол зөвхөн нэг үзүүлэлт. Том болсон эсэхийг илүү сайн хэлж өгдөг зүйлс нь өөр байдаг.
Юуны өмнө тархины хөгжил чухал. Ялангуяа духны ар хэсэгт байрлах префронтал кортекс гэдэг хэсэг. Энгийнээр хэлбэл, энэ нь хүн яарч шийдэхгүй байх, сэтгэл хөдлөлөө хянах, үр дагаврыг тооцоолох, ирээдүйгээ бодох чадварт их нөлөөлдөг тархины хэсэг юм.
Тиймээс өсвөр насныхан заримдаа бодлогогүй үйлдэл хийдэг нь “ухаангүйдээ” биш. Харин энэ хэсэг нь бүрэн төлөвшөөгүй байгаатай холбоотой. Префронтал кортекс хөгжих тусам хүн өөрийгөө илүү сайн барьж сурна. 18 настай хүн 12 настайгаасаа илүү хяналттай байх нь үүнтэй холбоотой.
Гэхдээ “25 нас хүрмэгц нэг өглөө сэрэхдээ шууд хариуцлагатай, төвлөрсөн хүн болчихно” гэсэн ойлголт буруу. Тархины хөгжил аажмаар явагддаг. Хүн бүрт хурд нь өөр. Ер нь энэ үйл явц 20-иод насанд үргэлжилж дуусах нь түгээмэл.
Том болсны бас нэг бодит шинж бол санхүүгийн бие даасан байдал. Судлаачид үүнд тогтмол орлоготой байх, байр, хоол, өдөр тутмын хэрэгцээгээ өөрөө даах, эцэг эхээсээ мөнгөний дэмжлэг заавал авахгүй байх зэрэг шалгуурыг нэрлэдэг.
Гэхдээ мөнгөтэй болсон нь дангаараа насанд хүрсэн гэсэн үг биш. Сэтгэлзүйн төлөвшил үүнээс дутахгүй чухал.
Сэтгэл зүйч Екатерина Верченовагийн хэлснээр, төлөвшсөн хүнийг дараах чанарууд ялгаруулдаг.
Нэгдүгээрт, хариуцлага. Өөрийн хийсэн сонголт, үйлдлийнхээ төлөө хариуцлага хүлээж чаддаг байх. Ийм хүн алдаагаа бусдад тохдоггүй, нөхцөл байдлаар өөрийгөө зөвтгөх гэж зугтдаггүй.
Хоёрдугаарт, ухамсартай байдал. Өөрийн бодол, мэдрэмж, үйлдлээ анзаарч ойлгодог байх. Өөрийн давуу, сул талыг мэддэг хүн амьдралдаа илүү бодитой ханддаг.
Гуравдугаарт, шүүмжлэлтэй сэтгэлгээ. Сонссон бүхэндээ шууд итгэхгүй, мэдээллийг нягталж, баримт ба логик дээр тулгуурлан өөрийн байр суурийг бүрдүүлэх чадвар.
Дөрөвдүгээрт, уян хатан байдал. Амьдрал өөрчлөгдөхөд дагаж өөрчлөгдөж чаддаг, шинэ нөхцөл байдалд дасан зохицож чаддаг байх.
Тавдугаарт, өөрийгөө хөгжүүлэх хүсэл. Туршлагаасаа суралцаж, ур чадвараа ахиулж, илүү дээр хүн болохыг хичээдэг байх.
Мөн бусадтай эрүүл харилцаа үүсгэж, хадгалж чаддаг байх нь чухал. Үүнд харилцан ойлголцол, итгэлцэл, хүндлэл орно. Үүн дээр нэмээд бусдын мэдрэмжийг ойлгох, өөрийгөө нөгөө хүний оронд тавьж бодох чадвар хэрэгтэй.
Хил хязгаараа мэдэх нь ч бас том хүний шинж. Өөрийн хувийн орон зай, боломж, тэвчих хэмжээгээ мэддэг байх, мөн бусдын хил хязгаарыг хүндэтгэх чадвар гэсэн үг.
Тэгвэл хүн яг хэзээ “би том болжээ” гэж мэдэрдэг вэ? Энэ асуултад нэг л зөв хариулт байдаггүй. Зарим хүн анхны тогтмол ажлаа аваад тэгж мэдэрдэг. Зарим нь татвар төлөх, байрны мөнгө зохицуулах, гэр бүлийнхээ өмнөөс шийдвэр гаргах үедээ ойлгодог. Зарим тохиолдолд гэр бүлийн ахмад хүнээ алдах шиг хүнд үйл явдал хүнийг гэнэт том болгодог.
Эцэст нь хэлэхэд, том болно гэдэг төрсөн өдрийн тоо биш. Энэ бол аажмаар бүрэлддэг чадвар, хандлага, хариуцлагын нийлбэр юм. Өөрийгөө барьж чаддаг болох, ирээдүйгээ бодох, мөнгөө өөрөө олж амьдралаа авч явах, алдааныхаа өмнө зогсож сурах — жинхэнэ насанд хүрэлт эндээс эхэлдэг.