Жижигхэн биетэй мөртлөө яг үлгэрийн мангас шиг харагддаг нэгэн гүрвэл Австралийн төв ба баруун хэсгийн хуурай бүсэд амьдардаг. Түүнийг англиар ихэвчлэн “өргөст чөтгөр” гэж дууддаг бол шинжлэх ухаанд молох хэмээн нэрлэдэг. Нэр нь сүртэй ч энэ амьтан ердөө 20 сантиметр хүрэхтэй үгүйтэй жижиг гүрвэл юм.
Молохын хамгийн содон шинж нь биеэрээ дүүрэн өргөстэй байдаг явдал. Нуруу, хажуу төдийгүй хэвлий хэсэг нь ч өргөстэй. Харин хүзүүн дээр нь том овгор мэт ургацаг бий. Аюул тулгарахад молох толгойгоо доош бөхийлгөж, тэр овгороо ил гаргадаг. Үүнийг нь “хуурамч толгой” гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл махчин амьтан хамгийн түрүүнд жинхэнэ толгой руу нь биш, тэр хэсэг рүү дайрах магадлалтай гэсэн үг.
Ийм сүртэй төрхтэй ч молох өөрөө хамгаалалт их шаарддаг амьтан. Түүний гол дайснууд нь махчин шувууд болон аварга гүрвэлүүд. Тиймээс өргөс, хуурамч толгой хоёр нь зүгээр нэг чимэг биш, амьд үлдэх хэрэгсэл нь юм.
Хооллолт нь бүр ч сонин. Молох бараг зөвхөн шоргоолж иддэг. Биологийн хэлээр бол “облигат мирмекофаг” буюу шоргоолжоор дагнан хооллодог амьтан гэсэн үг. Гэхдээ энд нэг асуудал бий. Шоргоолж идэх үед амнаас нь шоргоолжны хүчилтэй төстэй үнэр гарч болдог. Харин энэ үнэр шоргоолжны хувьд аюулын дохио болдог. Тиймээс молох ангаа отож суухдаа толгойгоо өндөр өргөж, үнэрээ газар доогуур тархаахгүй байхыг хичээдэг гэж үздэг.
Мөн молох ихэвчлэн шоргоолжны жимийн дэргэд ан хийдэг ч ачаа үүрсэн шоргоолжийг тэр бүр барьдаггүй гэж ажиглагдсан байдаг. Өөрөөр хэлбэл хоосон явж буйг нь илүүтэй онилдог гэсэн үг. Энэ нь мэдээж “ажил хийдэг нь амьд гарна” гэсэн хошигнол төрүүлэм зураглал боловч амьтны зан төрхийн нэг сонирхолтой онцлогт тооцогддог.
Харин хамгийн гайхалтай нь молох ус уудаг арга. Энгийн амьтад шиг нуур, шалбаагнаас тонгойж уудаггүй. Эрдэмтэд нэг хэсэг энэ гүрвэл мэлхий шиг арьсаараа чийг шингээдэг гэж бодож байжээ. Гэтэл үнэндээ түүний арьсан дээр маш нарийн бичил сувгууд байдаг нь тогтоогдсон. Эдгээр сувгийг капиллярын микросуваг гэж нэрлэдэг. Энгийнээр хэлбэл, биеийн гадаргуу дээр буусан шүүдэр, чийгийг жижиг хоолой мэт замаар амны булан руу нь зөөдөг систем юм.
Ус ам руугаа оруулахын тулд молох эрүүгээ хөдөлгөдөг. Гаднаас нь харахад яг л усаа “зажилж” байгаа мэт санагдана. Тиймээс энэ амьтан ус уухдаа хүртэл бусдаас огт өөр, тун этгээд харагддаг.
Ингээд харахаар молох бол сүртэй нэртэй ч бодит амьдрал дээрээ ухаалаг хамгаалалттай, маш нарийн зохицолдсон, цөлийн амьдралд төгс дасан зохицсон жижиг гүрвэл юм. Хуурамч толгой, өргөст хуяг, шоргоолжоор дагнасан хооллолт, ус цуглуулдаг арьс гээд түүнд байгаль үнэхээр өвөрмөц “иж бүрдэл” өгчээ.