Амьдралын төгсгөлд хүмүүс юуг хамгийн ихээр боддог бол? Илүү их мөнгө олоогүйдээ юу, эсвэл илүү том амжилт гаргаагүйдээ юу? Хоспист олон жил ажилласан сувилагч Бронни Вэрийн ажиглалтаар бол үгүй. Хүн эцсийн мөчдөө ихэвчлэн огт өөр зүйлд харамсдаг байна — өөрийнхөөрөө амьдарч чадаагүйдээ, дотнын хүмүүсээ орхигдуулсандаа, мэдрэмжээ нуусандаа, найз нөхдөө алдсандаа, амьдралаас баяр баяслыг хангалттай авч чадаагүйдээ.
Вэр олон жил насны эцэстээ ирсэн хүмүүстэй ярилцаж, тэдний хамгийн нийтлэг харамслуудыг “Амьдралын тухай таван ухаарал” номдоо нэгтгэсэн. Дараа нь сэтгэл зүйчдийн судалгаанууд ч энэ ажиглалтыг ерөнхийдөө баталсан байдаг. Өөрөөр хэлбэл, бидний өдөр тутам үл тоомсорлодог жижиг сонголтууд хожим хамгийн том харамсал болж үлддэг гэсэн үг.
Нэгдүгээрт, хүмүүс өөрийн хүссэнээр биш, бусдын хүслээр амьдарсандаа харамсдаг. Ажил мэргэжил, гэр бүл, хүүхдийн хүмүүжил гээд чухал шийдвэр бүр дээр “хүмүүс юу гэж бодох бол” гэдэг асуулт хүчтэй нөлөөлдөг. Энэ нь ойлгомжтой. Бид бүгд л хүлээн зөвшөөрөгдөхийг хүсдэг. Гэхдээ олон жил ингэж явсаар нэг л мэдэхэд өөрийн амьдралыг биш, бусдын хүлээлтийг биелүүлээд өнгөрсөн мэт санагддаг.
Үүнээс зайлсхийх хамгийн энгийн сануулга бол: бусад хүмүүс ч гэсэн өөр өөрийн амьдралдаа завгүй байдаг. Тэд таны алхам бүрийг ажиглаад суухгүй. Шүүмжиллээ ч гэсэн заавал тэдний хүссэнээр амьдрах ёстой гэсэн үг биш.
Хоёрдугаарт, хэт их ажилласандаа харамсах тохиолдол маш олон. Орчин үед хүн өөрийгөө мэргэжлээрээ тодорхойлох нь элбэг. Ажил зөвхөн орлого биш, нэр хүнд, өөрийгөө үнэлэх үнэлэмжтэй холбогдчихдог. Тиймээс карьераа авч үлдэх, илүү өндөрт хүрэхийн тулд хүмүүс гэр бүл, амралт, эрүүл мэнд, хувийн амьдралаа золиослох нь бий.
Гэвч амьдралын төгсгөлд хөдөлмөрч байсан эсэхээс илүү хэнтэйгээ цаг өнгөрүүлсэн бэ гэдэг нь үлддэг. Ажилдаа бүхнээ өгсөн хүмүүсийн нэг хэсэг нь “хамгийн чухал хугацаагаа дэмий өнгөрөөжээ” гэж боддог байна.
Ийм харамслаас сэргийлэхийн тулд ойр дотнын хүмүүстэйгээ илүү их уулзах, аялах, хөдөлгөөнтэй байх, ажил ба амьдралынхаа заагийг хамгаалах хэрэгтэй. Ажил чухал ч амьдралын ганц төв нь биш.
Гуравдугаарт, мэдрэмжээ илэрхийлээгүйдээ хүмүүс харамсдаг. Зарим хүн сэтгэлээ нээхийг сул дорой байдал гэж ойлгодог. Хэн нэгэнд хайртай гэдгээ хэлэх, хүүхдээ эрхлүүлэх, уучлалт гуйх, талархлаа илэрхийлэх — энэ бүхэн эмзэг мэт санагдаж болно. Гэхдээ яг энэ эмзэглэл амьд харилцааг бий болгодог.
Мэдрэмжээ нуусаар байвал боломжууд ч бас алга болдог. Хайраа хэлээгүй бол хариу мэдрэмж ирэх эсэхийг хэзээ ч мэдэхгүй. Хүүхдэдээ халамж, энхрийллээ харуулахгүй байсаар байвал нэг л өдөр хоорондоо хөндийрсөн байх эрсдэлтэй.
Сэтгэл зүйчдийн судалгаагаар хүмүүс ихэвчлэн хийсэн алдаанаасаа илүү хийгээгүй, оролдож үзээгүй зүйлдээ удаан хугацаанд харамсдаг. Тиймээс зарим үед багахан эрсдэл гаргаж, сэтгэлээ ил хэлэх нь зөв сонголт болдог.
Дөрөвдүгээрт, найз нөхдөө алдсандаа олон хүн харамсдаг. Нас ахих тусам ганцаардал илүү хүчтэй мэдрэгддэг. Энэ нь зөвхөн сэтгэл санаанд муу биш, биеийн эрүүл мэндэд ч нөлөөлдөг. Хуучин найзуудтайгаа холбоо тасрах нь амархан. Харин шинэ нөхөрлөл бий болгох нь нас ахих тусам хэцүү болдог.
Нөхөрлөл өөрөө аяндаа үргэлжилдэг зүйл биш. Холбогдох, төрсөн өдрөөр нь мэндчилгээ явуулах, хааяа уулзах санал тавих, зүгээр л “сайн уу” гэж бичих хүртэл хүчин чармайлт шаарддаг. Гэхдээ тэр жижиг алхмууд л ганцаардлаас хамгаалж, амьдралд дулаан өнгө нэмдэг.
Тавдугаарт, амьдралдаа хангалттай баярлаж чадаагүйдээ хүмүүс харамсдаг. Сүүлчийн өдрүүддээ олон хүн “түгшүүр ихтэй, баяр багатай амьдарчээ” гэж боддог байна. Энэ нь заавал амьдрал нь хэт хэцүү байсан гэсэн үг биш. Заримдаа хүн өөрөө муу зүйл дээр хэт төвлөрч, сайн зүйлсийг анзааралгүй өнгөрөөдөг.
Аз жаргал гэдэг дандаа том үйл явдал биш. Жижиг амжилтаа тэмдэглэх, сайхан өдөр өнгөрснийг анзаарах, таатай мөчөө өөртөө зөвшөөрөх нь чухал. Сэтгэл зүйд үүнийг эерэг мэдрэмжээ “тогтоон барих” гэж ойлгож болно — өөрөөр хэлбэл сайн зүйл тохиолдоход түүнийг шууд өнгөрөөхгүй, мэдэрч, үнэлж сурах гэсэн үг.
Эцэст нь хэлэхэд, амьдралын хамгийн том харамсал ихэвчлэн гэнэтийн зүйлээс бус, удаан хугацаанд үл хайхарсан сонголтуудаас үүсдэг. Өөрийнхөөрөө амьдрах, ажлаас өөр зүйлд цаг гаргах, хайртай хүмүүстээ сэтгэлээ хэлэх, найзуудаа алдахгүй байх, баяр баяслыг анзаарах — эдгээр нь том онол биш. Харин нэг өдөр эргэж харахад “би дэмий амьдарсангүй” гэж өөртөө хэлэхэд туслах энгийн зуршлууд юм.