Антонио Гаудигийн барилгуудыг хүмүүс ихэвчлэн “амьд юм шиг”, “долгиолсон”, “байгалиас төрсөн хэлбэртэй” гэж магтдаг. Гэхдээ энэ гоо сайхны цаана илүү сонирхолтой нэг зүйл бий. Тэр бол Гауди зөвхөн содон дүрслэл хөөсөн хүн биш, харин маш прагматик сэтгэдэг инженер, тооцооч, хэлбэрийг функцэд захируулдаг бүтээгч байсан явдал юм.
Өөрөөр хэлбэл, тэр барилга барихдаа “үзэмжтэй байхад л болно” гэж хандаагүй. Харин “яаж бага материал ашиглаад илүү бат бөх хийх вэ, яаж орон зайг илүү ухаалгаар шийдэх вэ, яаж хүний өдөр тутмын хэрэглээнд яг тохируулах вэ” гэдэг дээр төвлөрчээ. Энэ утгаараа Гауди XIX зууны хүн атлаа өнөөгийн бүтээгдэхүүн хөгжүүлэгч шиг ажилласан гэж хэлж болно.
Түүний хамгийн том давуу тал нь хэлбэр, ачаалал хоёрын холбоог маш эрт ойлгосон явдал. Өнөөдөр инженерүүд компьютерээр тооцоолдог олон зүйлийг Гауди олс, гинж, жижиг туухай ашиглан туршдаг байв. Тэр ирээдүйн барилгынхаа загварыг доош унжуулсан гинжээр хийж, хэсэг бүрт нь ирэх жинг туухайгаар илэрхийлнэ. Ингээд гинж хэрхэн нумарч байгааг харж, толины тусламжтайгаар эргүүлж үзэхэд бараг бэлэн бүтцийн шийдэл гарч ирдэг байжээ.
Энэ бол тухайн үеийн хувьд үнэхээр гайхалтай арга байсан. Учир нь загвар дээрээ өөрчлөлт оруулахад маш амархан. Нэг хана хасах уу, нэг элемент нэмэх үү, дээвэр дээр хүнд байгууламж тавих уу — гинжин дээрх ачаагаа л өөрчилнө. Тэгээд бүх бүтэц шинэ тэнцвэрээ шууд харуулна. Өнөөгийн хэлээр бол энэ нь “амьд прототип” гэсэн үг. Хурдан, хямд, бас маш үр дүнтэй.
Гауди байгалиас их зүйл сурсан хүн. Амьтан, ургамлын бүтэц ачааллыг хэрхэн авч, хүчийг яаж тарааж байгааг тэр багаасаа ажиглажээ. Нуруу, хавирга, иш, мөчир, өндөгний хальс гээд байгалийн энгийн мэт харагдах зүйлс бүгд оновчтой шийдэлтэй байдгийг анзаарсан байна. Тиймээс түүний барилгын хэлбэрүүд хачин этгээд харагддаг ч үнэндээ “учиргүй” зүйл биш. Харин байгаль дээр олон мянган жил шалгарсан логикийг барилгад шилжүүлсэн хэрэг.
Үүний тод жишээ нь Барселон дахь Каса Батльо, Каса Мила зэрэг барилгууд. Жишээ нь, Каса Батльогийн дээврийн хонгилын тоосгон нуман бүтэц маш энгийн материалаар хийгдсэн ч тухайн цаг үеийнхээ хувьд онцгой бат бөх шийдэл байв. Энгийн тоосгыг хамгийн зөв ажиллах хэлбэрт нь оруулж тавьсан гэсэн үг. Өндөг гаднаасаа даралт даадаг шиг дээрээс ирэх ачааллыг тарааж, барилгыг тогтвортой болгожээ.
Тэр үед ийм шийдэл хэрэгтэй байсан шалтгаан нь ч ойлгомжтой. XIX зууны сүүл, XX зууны эхэн үеийн орон сууцны барилгууд өнөөдрийнх шиг чөлөөтэй төлөвлөлттэй байгаагүй. Ихэнх барилгын дотор хана өөрөө даацын үүрэгтэй байв. Өөрөөр хэлбэл, доторх өрөөний хуваалтыг хүссэнээрээ өөрчлөхөд маш хэцүү. Харин чинээлэг айлууд болон түрээсийн зориулалттай байртай барилгад ийм уян хатан байдал зайлшгүй хэрэгтэй байлаа.
Гауди энэ асуудлыг эрт олж харсан. Тэр гадна болон үндсэн даацын бүтцийг өөрөөр сэтгэж, дотор орон зайг илүү чөлөөтэй ашиглах боломж хайсан юм. Өнөөдөр бидэнд энгийн санагдах “уян хатан төлөвлөлт” гэдэг ойлголт тухайн үед бараг хувьсгал байжээ.
Гэхдээ түүний шинэчлэл зөвхөн үндсэн бүтцээр зогсоогүй. Гауди барилгын доторх жижиг деталь хүртэл дахин бодож үзсэн. Хаалганы бариул яаж гарт эвтэйхэн суух вэ, шатны бариулыг яаж атгахад амар байх вэ, хаалганы нүдийг яаж илүү ашигтай, бас сонин хэлбэртэй хийх вэ гэдгийг ч өөрөө шийдэж байв. Түүний олон бариул, тавилга, хаалга өнөөдөр ч орчин үеийн мэт харагддаг нь санамсаргүй зүйл биш.
Тэр шулуун шугамаас бараг зугтдаг байсан ч энэ нь зүгээр нэг чимэглэл биш. Харин хүний бие, хөдөлгөөн, атгалт, хараа, гэрлийн урсгалтай зохицсон хэлбэр хайж байжээ. Өнөөгийн үгээр бол эргономикт маш их анхаарсан гэсэн үг. Эргономик гэдэг нь хүний хэрэглээнд эвтэйхэн, биед зохицсон шийдэл гэсэн энгийн ойлголт.
Гэрлийн шийдэл дээр ч Гауди маш шинэлэг хандсан. Каса Батльод тэр дотоод хашааг шилээр халхалж, голд нь шат ба лифтний босоо хэсгийг байрлуулснаар байгалийн гэрлийг барилгын бүх давхарт тараах арга олжээ. Өндөр байшингуудын дунд ч дотор тал руу гэрэл оруулж болдгийг ингэж харуулсан байна. Дараа нь энэ санаагаа Каса Милад ч үргэлжлүүлэн ашигласан.
Металл хийц, тагтны хашлага, дээврийн хэлбэрүүд нь хүртэл зүгээр нэг “солиотой чимэглэл” биш байв. Зарим нь түүнийг бараг фрактал тооцоолж байсан гэж хүртэл ярьдаг. Фрактал гэдэг нь байгальд давтагддаг, мөчир салаалах шиг төстэй хээ, бүтэц гэсэн санаа. Магадгүй Гауди үүнийг онолын томъёогоор биш, харин байгалийг маш сайн ажигласнаар мэдэрч ашигласан байх. Түүний хийцүүд модны ургалт, ургамлын эд, амьтны яс, нурууны логиктой ойр харагддаг нь ийм учиртай.
Гауди зөвхөн дизайнер, инженер байгаад зогсохгүй сайн менежер ч байсан. Парк Гуэль дээр ажиллахдаа газрын байгалийн налууг тэгшлэхийн оронд давуу тал болгож ашигласан. Ингэснээр газар орны төрхийг хадгалаад зогсохгүй усны системд ч ашигтай шийдэл болжээ. Мөн талбай дээр байсан чулууг шууд барилгын элемент болгож хэрэглэсэн нь зардлыг бууруулсан байна.
Дээврийн гоёмсог байгууламжуудын ард ч цэвэр функц бий. Каса Милагийн дээвэр дээрх өвөрмөц баримал шиг зүйлс үнэндээ яндан, агааржуулалтын амсрууд. Өөрөөр хэлбэл, техникийн зайлшгүй хэрэгтэй хэсгийг нуугаад, давхар барилгын дүр төрхийн нэг хэсэг болгосон хэрэг. Нэг шийдлээр хоёр асуудлыг шийдсэн гэсэн үг.
Материалын дахин ашиглалт дээр ч тэр үеэсээ хол түрүүлж явжээ. Парк Гуэлийн мозайк чимэглэлд хагархай керамик, хуучин барилгын өнгөлгөө, бүр шампанскийн шилний хагархай хүртэл ашигласан тухай дурдагддаг. Өнөөдөр үүнийг тогтвортой, экологид ээлтэй архитектур гэж нэрлэх байсан. Испанид зарим хүн Гаудиг архитектурын “ногоон сэтгэлгээний” анхдагчдын нэг гэж үздэг нь ч учиртай.
Парк Гуэльд болсон нэг сонин түүх бий. Захын талбайн дээгүүрх урт сандлыг мозайкаар бүрэхдээ төсөв, хүн хүч, нарийн бэлэн зураг аль аль нь хангалтгүй байжээ. Тэгэхэд Гауди ажилчдад “хагархай керамикаа аваад, өөр өөрийн хэсэг дээр хамгийн сонирхолтой гэж бодсон хээгээ хий” гэсэн санаа гаргасан байна. Өнөөдрийн үгээр бол жинхэнэ краудсорсинг. Өөрөөр хэлбэл, олон хүний санаа, оролцоогоор шийдэл бүтээсэн хэрэг. Үр дүнд нь маш бага зардлаар хурдан, бас өвөрмөц бүтээл төржээ.
Тэр барилгачидтайгаа ч ухаалгаар ажилладаг байсан. Зөвхөн цаасан зураг өгөх биш, тухайн хэсгийн жижиг хэмжээст загварыг хамт өгдөг байв. Ингэснээр ажилчид хоёр хэмжээст зураг хараад төсөөлөх гэж зовохгүй, харин бодит эзлэхүүнтэй загвар дээрээс шууд ойлгож ажилладаг байжээ. Энэ нь алдаа багасгаж, ажлыг илүү хурдан болгосон байх нь ойлгомжтой.
Ингээд харахаар Гаудигийн хүч нь ердөө “сайхан байшин барьсан” гэдэгт биш юм. Тэр үеийн архитектурын тогтсон дүрмийг эргэлзээтэй нүдээр харсан. Өөрийн гэсэн арга боловсруулсан. Тооцоолол, материал, орон зайн шийдэл, гэрэл, тавилга, жижиг хэрэглээний деталь, барилгын менежмент гээд бүх түвшинд шинэчилсэн. Дараа нь энэ бүхнээ бодит барилга болгон босгосон. Тэр барилгууд нь өнөөдөр дэлхийн соёлын өвд орж, сая сая хүнийг татсаар байна.
Түүнийг сургуулиа төгсөхөд багш нь “Би дипломоо суут архитекторын гарт өгч байна уу, эсвэл галзуу хүнд өгч байна уу, мэдэхгүй байна” гэж хэлсэн гэдэг. Магадгүй энэ үг Гаудиг хамгийн сайн тодорхойлдог байх. Учир нь тухайн үед галзуу мэт харагдсан олон санаа нь хожим архитектурын ирээдүй болжээ.